68 HAREKETİ SOKAĞIN SESİNİ EDEBİYATA TAŞIDI

`68 hareketi sokağın sesini edebiyata taşıdı

Evrensel Basım Yayın`dan çıkan `68`in Edebiyatı, Edebiyatın `68`i ile yeniden okuyucularıyla buluşan Sennur Sezer ile yeni kitabını ve `68 hareketinin edebiyattaki izlerini konuştuk.

Sennur Sezer, `68`in Edebiyatı, Edebiyatın `68`i kitabı için `Bir bellek tazeleme kitabı` diyor. Sezer, 1950-1975 arasında edebiyatla sokağın ilişkisini incelemiş

Evrensel Basım Yayın`dan çıkan `68`in Edebiyatı, Edebiyatın `68`i ile yeniden okuyucularıyla buluşan Sennur Sezer ile yeni kitabını ve `68 hareketinin edebiyattaki izlerini konuştuk.

`68`in Edebiyatı, Edebiyatın `68`i bir `68 seçkisi mi? Bu kitabı diğer `68 seçkilerinden ayıran nedir?

`68`de yazılan şiirlerin, daha doğrusu `68`in rüzgarının durdurulmasından sonra yazılan şiirlerin, öykülerin, anıların yoğunluğu birden fazla seçki yapılmasına olanak verdiği gibi değişik bakış açılarıyla değişik seçkiler hazırlamaya uygun. Mesela, Hürriyet Yaşar hem 12 Mart`ı hem de 12 Eylül`ü seçkilendirdi. Bu kitap ise daha çok bir bellek tazeleme kitabı. Bir bölümü 1950`den 1975`e bir siyasal tarih ve bu tarihin edebiyata olan küçük yansımalarından örnekleri içeriyor. Kore`den, 28 Nisan`dan, Almanya`ya giden işçilerden sonra `68`lerden, ikili anlaşmaların şiire geçişinden… Bölümlerin adlarını söylersem belki daha güzel olur. `Yeter Söz Milletindir`den, `Olur Mu Böyle Olur Mu`ya, yani 1950`den 28 Nisan 1970`e, `Hatırla Menderes O Mesut Geceyi`den, yani 27 Mayıs 1960`tan `Deniz Mahkemeye Düşmüş`e… Kitaptaki bir bölüm de dönemin önemli edebiyat direniş odaklarından birine ayrıldı. Yani, Yeni a dergisine. Bu dergiden örnekler kitapta yer alıyor. Son bölümde ise daha çok `68 kahramanlarının yaptıklarına ve öldürüldükten sonra onlara yazılmış şiirlere ayrıldı. Burada daha çok az bilinen örneklere ağırlık vermek istedim. Mesela, `Deniz mahkemeye düşmüş` diye bilinen türküyü asıl yazarının yazdığı biçimiyle aldım.

Nasıl böyle bir kitap yazmaya karar verdiniz?

`68`in Edebiyatı, Edebiyatın `68`i daha büyük bir çalışmanın yan ürünü diyebilirim. Şükran Kurdakul`un edebiyat tarihini tamamlama görevi ya da vasiyeti benim. 1950`den 1980`e kadar olan dönemi hazırlayacağım. Şükran Kurdakul`un kitaplarını bilenler hatırlayacaklardır, bu kitabın daima bir siyasal tarih bölümü vardır. Siyasal tarih bölümü, akımlar, dergiler, yapılan araştırmalar, beni oradaki özel bir bölüme, yani 1950-1975 yılları arasında `68`e nasıl gelindiğinin adım adım örneklenebileceği kanısına götürdü. Yani buna bir günde başlanmadı, ama o edebiyat tarihinin çalışması içinde ortaya oldukça kolay çıktı. Yalnız şunu söyleyeyim; uykularım hep kaçtı, acaba neler eksik diye. Hâlâ da kaçıyor ama böyle bir kitap sanıyorum kolay bitmez.

`68 hareketinin edebiyata, edebiyatın `68 hareketine etkileri neler olmuştur?

Bence şunu söylemek daha doğru: `68 hareketi, daha doğrusu `68`i izleyen günler, yıkım ve kırım günleri edebiyatta umulmayan bir anti militarist cepheyi ortaya çıkarttı. O güne kadar toplumcu edebiyattan yana gibi görülmeyen kişiler `68`in liderleri için, `68`in kırımı için şiirler yazdılar.

Şükran Kurdakul, `Güzel başladınız çocuklar güzel bitireceksiniz` diyordu. Ama kırımlar başlayınca Edip Cansever`Dağılmış pazaryerlerine benziyor şimdi memleket` dedi. `Suçtur çocuğun olmak` dedi. Sonra `Ölü mü denir şimdi onlara?` dedi. En beklenmeyen çığlığı belki de Dağlarca attı.

Bilen, hatırlayan azdır. Benim yaşımda olanlar hatırlarlar. Aksaray`da bugün İş Bankası`nın olduğu yerde bir dükkanı vardı onun, `Kitap Kitabevi` isimli. Onun vitrinine vitrin boyunca bir kartonun üstüne kocaman harflerle yazdı karşı duvar şiirlerini. O şiirlerde çöpçüleri, ikili anlaşmaları, horozu, her şeyin satılışını avaz avaz isyanla sokağa yansıttı. Belki de şöyle söylemek gerek: `68 sokağın sesini edebiyata, edebiyatın sesini de sokağa taşıdı. Yalnız Dağlarca`da değil tüm hikayecilerde durum böyleydi. Erdal Öz`de, Adnan Özyalçıner`de ve daha pek çok isimde. Ama galiba en çok Refik Durbaş yazdı Denizler için.

Bu arada Ataol Behramoğlu`nu ve `60 kuşağını unutmamak lazım. `60 kuşağı, İkinci Yeni edebiyata o günlerde karşı çıktı. Onların edebiyat için söyledikleri yine onların kitabından özetlenebilir. `68 olayını belki de `68`in hemen başlangıcında `60 kuşağı denilen grubun, yani İsmet Özel`in `Evet İsyan`, Süreyya Berfe`nin `Gün Ola`, Özkan Mert`in `Kuracağız Her Şeyi Yeniden` ve Ataol Behramoğlu`nun `Bir Gün Mutlaka` isimli kitaplarıyla anabiliriz. Ama daha önceki kuşaktan Şükran Kurdakul`un kitaplarının adları da o dönemi özetler. `Nice Kaygılardan Sonra`, `İzmir`in İçinde Amerikan Neferi`, `Halk Orduları` ve `Acılar Dönemi`... `68, tek bir dönem değil. Bence `50`den `75`e, oradan `80`e uzanan bu dönemi kavramak için yalnızca benim kitabım yetmez. Bu dönemin gençlerinden Aydın Çubukçu`nun `Bizim `68` isimli kitabını da okumak gerekir. Böylece `68`e dair daha paralel bir okuma gerçekleştirilebilir.

`68 hareketine dair yazılanlar sizce yeterli durumda mı?

`68 hareketiyle ilgili bir de serinkanlı kitaplara ihtiyacımız var. Belki toplum bilimcilerin yazacağı kitaplara ihtiyaç var. Ama `68`in 40`ıncı yılında bu yıl ilginç bir durum daha var. Avrupa`nın `68`ini yazan romancılar, yazarlar da Türkiye`ye gelecek. Onların kitapları da çevrilecek. Bu arada hatırlatalım, `68`i sınıflar arasında anlatan Füruzan`ın `47`liler`i okunmalı. Şimdi pek hatırlanmayan Selim İleri`nin `Pastırma Yaz`ı da okunmalı. Ama şunu hatırlatmak daha ilginç olacak. `Kalbim Dinamit Kuyusu` isimli bir şiiri var Ahmed Arif`in. Bu şiir Ahmed Arif`in yıllar sonra şiire yeniden dönüş şiiri ve şiir o dönemde yeni a dergisinde yayınlandı.

`68 hareketini bilmeyen ya da bu konuda az bilgiye sahip okuyucular için bu kitap bir kaynak olabilir mi?

`68 hareketini Aydın Çubukçu`dan öğrenecekler. Ama gençlik nasıl bir Türkiye`ye geldiğini de biraz benim kitabımdan öğrenip sonra araştıracak. Kitabım, kaynaklardan yalnızca biridir. `50`den bu yana 58 yıl oldu. Bu 58 yılın tarihi için ancak anılara, kaynaklara başvurmaları lazım. (İstanbul/EVRENSEL)

Refik Sıla Güvenç

Reklam Alanı

http://www.alevidunyasi.com/
http://www.acilhost.com/
http://www.denizweb.net/

Bu haber 08/05/2009 tarihinde eklenmiştir.

Bu haberi paylaşın

Yorum Yaz

Bilgileriniz

Ad, Soyad: *

E-Posta: *

Yorumunuz

Konu: *

Yorum: *

Güvenlik Kodu